«Το Κτίσμα» με τη Σαβίνα Γιαννάτου & τον Θύμιο Ατζακά

Μουσική performance βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Φραντς Κάφκα, με τη Σαβίνα Γιαννάτου και τον Θύμιο Ατζακά.

Γραμμένο το 1923, λίγο πριν από τον θάνατο του Φραντς Κάφκα, το «Κτίσμα» μετατρέπεται για πρώτη φορά σε μουσική περφόρμανς: δύο μουσικοί, η Σαβίνα Γιαννάτου και ο Θύμος Αδένας (Θύμιος Ατζακάς), το αποδίδουν ως ένα ζωντανό συμβάν ήχου, λόγου και σώματος — μια διαρκή καφκική μεταμόρφωση.

Το «Κτίσμα» παρουσιάζεται στην Αθήνα, στις 20, 21, 27 και 28 Μαρτίου (ΚΕΤ), και στη Θεσσαλονίκη, στις 22, 23 και 24 Απριλίου (Θέατρο Αμαλία).

Λίγα λόγια για το αφήγημα και την performance

Η υπαρξιακή αγωνία και η ηχητική υπερδιέγερση που διαποτίζουν το «Κτίσμα» αποτελούν την αφετηρία για την κατάδυση του ακροατή σε έναν νοερό τόπο αβεβαιότητας, ρωγμών και επαναλαμβανόμενων μετατοπίσεων, όπου η ασφάλεια είναι πάντα ένα βήμα μακριά. Ο Κάφκα, πιθανόν λόγω της καταπόνησής του από βαριά φυματίωση, δεν ολοκλήρωσε ποτέ το κείμενο, αφήνοντας τον αναγνώστη μετέωρο στη μέση μιας πρότασης, χωρίς καμία υπόσχεση πραγμάτωσης ή εκπλήρωσης. Έτσι και η παράστασή μας μένει ανοιχτή μέσα από μια σειρά σωματικών και ψυχικών μεταμορφώσεων, επιτρέποντας στο κοινό να δώσει το δικό του τέλος.

Ο μοναδικός ήρωας-αφηγητής του Κτίσματος είναι ένα τρωκτικό απροσδιόριστου είδους, που κινείται στους υπόγειους λαβυρίνθους της φωλιάς του, αναστοχαζόμενο διαρκώς πάνω στην κοσμοεικόνα που αναπαράγει ατέρμονα ο ανήσυχος νους του. Η υπερβατική σχέση του ζώου με τον ήχο αποτελεί τον θεμελιώδη άξονα για την αναπαράσταση της ψυχικής του κατάστασης και της αντιφατικής σχέσης του με το περιβάλλον.

Ο ήρωας είναι εξαιρετικά ευαίσθητος στους ήχους-κραδασμούς που προέρχονται από το εξωτερικό και το εσωτερικό περιβάλλον του καταφυγίου του. Αν και ο τόπος της δράσης του είναι σχεδιασμένος να τον προστατεύει από κάθε εισβολέα, ο ήρωας δεν βρίσκει ποτέ αυτό που ποθεί πραγματικά: την εσωτερική γαλήνη, τον βαθύ ανόνειρο ύπνο που θα τον απαλλάξει από τους λαβυρίνθους της σκέψης του. Κάθε είδους ήχοι, θροΐσματα και κραδασμοί από το έδαφος ή απ’ έξω γίνονται γι’ αυτόν πηγές ανασφάλειας και υπαρξιακής αγωνίας. Ενσαρκώνουν την αίσθηση του εξωτερικού κινδύνου και της διαρκούς απειλής που δεν μπορεί να αποτρέψει, παρά την οξύνοιά του. Η ακοή του ήρωα στο Κτίσμα δεν αποτελεί απλώς ένα εργαλείο αντίληψης, αλλά καταγράφει τα όρια της ασφάλειάς του και συνδέεται άμεσα με τις συναισθηματικές του αντιδράσεις. Στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει την ασφάλεια του καταφυγίου του, επιχειρεί να ελέγξει το περιβάλλον. Όμως οι κίνδυνοι που πλάθει ο ανήσυχος νους του γίνονται όλο και πιο ανθεκτικοί στις λύσεις που σκαρφίζεται, καθιστώντας την προσπάθειά του για ασφάλεια μάταιη. Έτσι, ο ατελείωτος ειρμός των σκέψεών του χτίζει έναν εύθραυστο τοίχο γύρω του: σύμβολο της αδυναμίας του να κατανοήσει ή να ελέγξει τον κόσμο, αντανάκλαση μιας αέναης ανησυχίας για την αποτυχία να ελέγξει το ίδιο του το πεπρωμένο.

Ο μοναχικός και αυτοαναφορικός ήρωας του Κτίσματος ενσαρκώνεται στο κείμενο ως ένα υπόγειο, ζωόμορφο πλάσμα, όπως συχνά εμφανίζονται οι περσόνες του Κάφκα μέσα από τις μεταμορφώσεις τους. Ωστόσο, το πλάσμα αυτό, κατά τη δική μας ανάγνωση, εκφράζει μια καθ’ όλα ανθρώπινη φύση και γι’ αυτό μας αφορά περισσότερο παρά ποτέ: πραγματεύεται τον θορυβώδη νου και τη μοναχική εγώτητα του σύγχρονου ανθρώπου. Το ζώο του Κτίσματος αντιπροσωπεύει την ίδια την αδυναμία μας να ξεφύγουμε από την πλάνη ενός βιολογικού εγκεφάλου που κατασκευάζει κόσμους, χωροχρόνους, πεποιθήσεις και αξιακά συστήματα χωρίς να μπορεί να τους υπερβεί. Παρουσιάζει ένα περιφερόμενο σώμα που κυριαρχείται από έναν νου πολυμήχανο μα διασπασμένο, ευρηματικό και συνάμα μοχθηρό, μια ύπαρξη που, εγκλωβισμένη μέσα στον κύκλο της αποφυγής του πόνου και της συνεχούς διεκδίκησης για προσωπική ευημερία και ευχαρίστηση, καταλήγει φοβισμένη και αυτοτιμωρητική, έτοιμη να κατασπαράξει ό,τι ξένο και διαφορετικό δεν δέχτηκε ποτέ να γνωρίσει ή να αγαπήσει.

Η φωνή της Σαβίνας Γιαννάτου μεταλλάσσεται σε πολλαπλές εκδοχές του εαυτού της: από τον ψίθυρο έως την κραυγή, από την αφήγηση στον αυτοσχεδιασμό, από μια συνεχώς αυτοαναιρούμενη χίμαιρα λογικών συλλογισμών έως την πλήρη διάλυση της γλώσσας. Τη φωνή της πλαισιώνουν πλήθος ψηφιακών και αναλογικών ηχο-περσονών, εσωτερικές φωνές που ενσαρκώνουν την αδυναμία όχι μόνο του πρωταγωνιστή αλλά και κάθε ανθρώπινης ύπαρξης να απωλέσει την εγωική της ταυτότητα και να βιώσει τον καθολικό Εαυτό.

Το surround ηχητικό περιβάλλον του Θύμου Αδένα δεν επιχειρεί μόνο μια υπόκρουση της ανθρώπινης φωνής, αλλά και μια αποσωμάτωση του λόγου: μια πρόσκληση προς τον θεατή να ταξιδέψει σε βαθιά ακρόαση, αναπλάθοντας τους κόσμους του συγγραφέα μέσα από εσωτερικούς κραδασμούς. Η πρώτη ύλη της μουσικής σύνθεσης αποτελείται από live electronics, σπάνια field recordings και θραύσματα επεξεργασμένων ηχοτοπίων, που ζωντανεύουν επί σκηνής μέσα από σπάνιες εθνογραφικές εκδόσεις βινυλίων.

Η σκηνική παρουσία συνομιλεί με την αισθητική του χορού Butoh και τη ζωντανή σωματική τέχνη μέσα από τα φυσικά υλικά και το βλέμμα της Μαρίας Λάππα. Η κίνηση και η σκηνική εικαστική σύνθεση επιδιώκουν την αποτύπωση του εσωτερικού τοπίου του ήρωα. Η χορογράφος-εικαστικός επιμελείται την υλικότητα της σκηνής, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου το σώμα, τα φυσικά στοιχεία και το φωνητικό τοπίο δεν λειτουργούν ως ανεξάρτητες μονάδες, αλλά ως εκφάνσεις μιας κοινής αφήγησης που διαρκώς επαναπροσδιορίζεται.

Θύμιος Ατζακάς (aka ΘΥΜΟΣ ΑΔΕΝΑΣ / THYMUS GLAND)

Ο Θύμιος Ατζακάς είναι μουσικός, παραγωγός και ερευνητής. Ασχολείται με τη μουσική σύνθεση και παραγωγή, τις ανατολικές μουσικές παραδόσεις, τον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό και την παλαιά μουσική. Από το 1996 έως σήμερα έχει εμφανιστεί σε διεθνή φεστιβάλ και έχει συμμετάσχει ή επιμεληθεί πλήθος μουσικών παραστάσεων. Ως σολίστας ή μέλος συνόλων έχει παρουσιαστεί σε Ευρώπη, Βαλκάνια, Ιαπωνία, Ινδία, Βόρεια Αφρική, Κεντρική Αμερική και Ηνωμένο Βασίλειο. Από το 2024 εμφανίζεται και ως ΘΥΜΟΣ ΑΔΕΝΑΣ (THYMUS GLAND), δημιουργώντας ηλεκτρονικά ηχοτοπία και συνθέσεις εμπνευσμένες από την προσωπική του συλλογή εθνογραφικών βινυλίων. Είναι καθηγητής (PhD) στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και εισηγητής γιόγκα. Από το 2006 είναι ιδρυτικό μέλος του «Μουσικού Χωριού» και του καλλιτεχνικού φόρουμ «το αβγό» στη Θεσσαλονίκη.

Σαβίνα Γιαννάτου

Η Σαβίνα Γιαννάτου μελέτησε τραγούδι με τη Γ. Γεωργιλοπούλου και τον Σπ. Σακκά στο Εργαστήρι Φωνητικής Τέχνης και αποφοίτησε από το τμήμα PCS του Guildhall School of Music and Drama στο Λονδίνο, με υποτροφία του «Μουσηγέτη». Ξεκίνησε την επαγγελματική της πορεία συνεργαζόμενη με τη Λένα Πλάτωνος στην εκπομπή του Γ’ Προγράμματος της ΕΡΤ «Εδώ Λιλιπούπολη» (1978–81). Έκτοτε συνεργάστηκε με πολλούς συνθέτες στο χώρο του έντεχνου τραγουδιού και της σύγχρονης μουσικής, ενώ από το 1992 δραστηριοποιείται στον ελεύθερο φωνητικό αυτοσχεδιασμό στο πεδίο της free jazz.

Από το 1994 έως σήμερα συνεργάζεται με το συγκρότημα Primavera en Salonico, ερμηνεύοντας τραγούδια από τη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια σε φεστιβάλ ανά τον κόσμο και δισκογραφώντας για τις εταιρείες ΛΥΡΑ και ECM. Έχει συνθέσει μουσική για θέατρο, ντοκιμαντέρ και παραστάσεις παντομίμας, ενώ η δισκογραφία της περιλαμβάνει περίπου τριάντα δίσκους (προσωπικούς και συμμετοχές).

Μαρία Λάππα

Η Μαρία Λάππα (Θεσσαλονίκη, 1980) είναι διαθεματική δημιουργός, χορογράφος, επιμελήτρια σύγχρονης τέχνης και παραγωγός, με εξειδίκευση στο ιαπωνικό Butoh και τη Ζωντανή Τέχνη της Επιτέλεσης. Μαθητεύει στο Butoh επί 17 συνεχόμενα έτη δίπλα σε σημαντικούς δασκάλους (Ko Murobushi, Atsushi Takenouchi κ.ά.). Από το 2015 είναι Manager–Curator της πλατφόρμας Movement Research Project, με συνεργασίες στην Ελλάδα και διεθνώς. Η συνεργασία της με τον Olivier de Sagazan (2018) άνοιξε ένα υβριδικό πεδίο μεταξύ Butoh και εικαστικής performance. Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε μουσεία, φεστιβάλ και ακαδημαϊκά πλαίσια, με επιχορηγήσεις από ΝΕΟΝ και ΥΠΠΟ. Το 2025 συνίδρυσε το Ma International Center for Performance & Embodied Research στη Θεσσαλονίκη.

Αλέξανδρος Σεϊταρίδης

Ο Αλέξανδρος Σεϊταρίδης είναι διεπιστημονικός καλλιτέχνης με έδρα τον Άγιο Λαυρέντιο Πηλίου. Εργάζεται στη διασταύρωση τεχνολογίας και παραστατικών τεχνών, συνθέτοντας εικόνα, ήχο, φως και ανθρώπινη παρουσία. Έχει σπουδάσει Επιστήμη Υπολογιστών, Πολυμέσα και Ρομποτική και έχει εκπαιδευτεί στο θέατρο, το κουκλοθέατρο και την αφήγηση. Ως video artist και φωτιστής δημιουργεί οπτικοακουστικές εγκαταστάσεις, 3D projection mapping και ζωντανά visuals για θέατρο, συναυλίες και site-specific δράσεις, με τον φωτισμό ως δραματουργικό εργαλείο. Είναι ιδρυτικό μέλος της Fortunati Art & Tech Company, ιδιοκτήτης του Radio Art και από το 2010 Διευθυντής Παραγωγής του «Μουσικού Χωριού».